{"id":2094,"date":"2023-03-18T15:34:35","date_gmt":"2023-03-18T15:34:35","guid":{"rendered":"http:\/\/gdzieswusa.pl\/?p=2094"},"modified":"2025-10-14T20:34:51","modified_gmt":"2025-10-14T20:34:51","slug":"goraczka-zlota-w-ameryce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/2023\/03\/18\/goraczka-zlota-w-ameryce\/","title":{"rendered":"Gor\u0105czka z\u0142ota w Ameryce"},"content":{"rendered":"\n

Jest rok 1847. Szwajcarski imigrant John August Sutter jak jeden z wielu pr\u00f3buje zapracowa\u0107 na lepsze \u017cycie w Nowym \u015awiecie. Ma farm\u0119 byd\u0142a w okolicy dzisiejszego San Francisco – kilka tysi\u0119cy sztuk byd\u0142a, kt\u00f3re kupi\u0142 na kredyt i setki pracownik\u00f3w. Interesy id\u0105 dobrze, wi\u0119c postanawia wybudowa\u0107 tartak wyposa\u017cony w ko\u0142o wodne. Wysy\u0142a swojego pracownika Jamesa Marshalla z dwudziestoma pomocnikami nad rzek\u0119 American nieopodal Colomy. Budowa trwa kilka miesi\u0119cy. W styczniu ’48 James zupe\u0142nie przypadkiem zauwa\u017ca w potoku ma\u0142y \u015bwiec\u0105cy samorodek z\u0142ota. Ten dzie\u0144 jest pocz\u0105tkiem wielkiej XIX- wiecznej Kalifornijskiej gor\u0105czki z\u0142ota. Za chwil\u0119 w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej wybuchn\u0105 kolejne trzy: nad rzek\u0105 Fraser w Kolumbii Brytyjskiej, pod Pikes Peak w Kolorado i nad Klondike na styku Alaski i Kanady.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Szacuje si\u0119, \u017ce do 2021 roku wydobyto oko\u0142o 201.296 ton<\/strong> z\u0142ota. A\u017c dwie trzecie wydobyto przed 1950<\/strong> rokiem. Badania wskazuj\u0105, \u017ce w ziemi ukryte jest jeszcze oko\u0142o 53000 ton z\u0142ota, kt\u00f3re czeka na wydobycie. Ka\u017cda historyczna gor\u0105czka z\u0142ota zmieni\u0142a bezpowrotnie krajobraz regionu, populacj\u0119, gospodark\u0119 w skali kraju, ale przede wszystkim ludzi. Perspektywa szybkiego i realnego bogactwa wywo\u0142ywa\u0142a histeri\u0119 i pobudza\u0142a marzenia. W rzeczywisto\u015bci jednak zbiera\u0142a krwawe \u017cniwo, wzbogaci\u0142o si\u0119 niewielu, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 poszukiwaczy z\u0142ota \u017cy\u0142a w n\u0119dzy.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

W drugiej po\u0142owie XIX wieku w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej wybuch\u0142y cztery wielkie gor\u0105czki z\u0142ota<\/strong> i trwa\u0142y od kilku do kilkunastu lat. To bardzo kr\u00f3tko, bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z gwa\u0142townym nap\u0142ywem kilkuset tysi\u0119cy poszukiwaczy, handlarzy i producent\u00f3w sprz\u0119tu wydobywczego. Mimo gwa\u0142townego rozwoju gospodarczego, \u017cycie przeci\u0119tnego poszukiwacza z\u0142ota to przede wszystkim skrajnie ci\u0119\u017ckie warunki<\/strong>, praca w pocie czo\u0142a, choroby i przest\u0119pczo\u015b\u0107, brak mieszka\u0144, brak zaplecza sanitarnego w obozowiskach poszukiwaczy, gdzie cz\u0119sto te\u017c obowi\u0105zywa\u0142o prawo pi\u0119\u015bci. Z jednej strony wok\u00f3\u0142 z\u0142\u00f3\u017c z\u0142ota w b\u0142yskawicznym tempie rozwija\u0142o si\u0119 rolnictwo i hodowla byd\u0142a – nowi osadnicy byli g\u0142odni nie tylko bogactwa, musieli co\u015b je\u015b\u0107 na co dzie\u0144. <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Z drugiej strony biali osadnicy chcieli jak najszybciej pozby\u0107 si\u0119 rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w z zasiedlonych teren\u00f3w, kt\u00f3rzy po prostu „przeszkadzali” w wydobyciu z\u0142ota, broni\u0105c dost\u0119pu do swoich ziem. Wzrasta\u0142a przemoc, popierana cz\u0119sto przez rz\u0105dz\u0105cych – pierwszy gubernator Kalifornii Hardeman Burnett otwarcie wyra\u017ca\u0142 pogard\u0119 dla rdzennych<\/strong> mieszka\u0144c\u00f3w stany do tego stopnia, \u017ce Kalifornia wyp\u0142aca\u0142a bia\u0142ym obywatelom nagrody za skalpy Indian.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze z\u0142oto w Ameryce<\/h2>\n\n\n\n

Odkrycie Marshalla odbi\u0142o si\u0119 g\u0142o\u015bnym echem jak Ameryka d\u0142uga i szeroka i zmieni\u0142o oblicze Kalifornii, jednak nie on pierwszy znalaz\u0142 z\u0142oto na Ameryka\u0144skiej ziemi. Nieco mniej spektakularne gor\u0105czki z\u0142ota mia\u0142y miejsce wcze\u015bniej w Karolinie P\u00f3\u0142nocnej<\/strong> oraz w Georgii<\/strong>. W 1799 r. dwunastoletni Conrad Reed <\/strong>znalaz\u0142 ponad 7-kilogramowy (!) kawa\u0142 (!) z\u0142ota. Ch\u0142opiec pokaza\u0142 ojcu znalezisko, kt\u00f3re nast\u0119pnie przez kilka lat s\u0142u\u017cy\u0142o nie\u015bwiadomym domownikom (rodzinie niemieckich imigrant\u00f3w) jako odbojnik do drzwi, dop\u00f3ki zupe\u0142nie przypadkiem nie odkupi\u0142 go znajomy jubiler. Wie\u015b\u0107 o pochodzeniu z\u0142ota szybko rozesz\u0142a si\u0119 po okolicy i do Karoliny P\u00f3\u0142nocnej zacz\u0119li \u015bci\u0105ga\u0107 poszukiwacze – najpierw amatorzy przeszukuj\u0105cy strumienie, p\u00f3\u017aniej wydobycie rozwin\u0119\u0142o si\u0119 w profesjonaln\u0105 kopalni\u0119, co doprowadzi\u0142o do uruchomienia mennicy w 1835r., kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a a\u017c do wojny secesyjnej. Spowodowany gor\u0105czka z\u0142ota intensywny nap\u0142yw osadnik\u00f3w do Georgii zacz\u0105\u0142 si\u0119 w 1829 r. w pobli\u017cu Dahlonegi. Szybko dosz\u0142o do napi\u0119\u0107 z lokalnymi plemionami Cherokee, kt\u00f3re to nasila\u0142y si\u0119 w miar\u0119 wydobycia z\u0142ota, a w ostateczno\u015bci doprowadzi\u0142y do przymusowego usuni\u0119cia rdzennych obszaru poszukiwa\u0144. Jak okrutne by\u0142o to wysiedlenie mo\u017cemy si\u0119 tylko domy\u015bla\u0107, jednak by\u0142e india\u0144skie tereny nazywane s\u0105 dzi\u015b „Szlakiem \u0142ez”. W Dahlonega r\u00f3wnie\u017c powsta\u0142a mennica, kt\u00f3ra chwil\u0119 po tej w Karolinie P\u00f3\u0142nocnej – r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142a zamkni\u0119ta wraz z wybuchem wojny.<\/p>\n\n\n\n

Kalifornijska gor\u0105czka z\u0142ota<\/h2>\n\n\n\n

Przed wybuchem s\u0142ynnej gor\u0105czki, Kalifornia nawet nie by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 Stan\u00f3w Zjedoczonych. Po tym jak odkrycie z\u0142ota w okolicy Colomy <\/strong>sta\u0142o si\u0119 g\u0142o\u015bne, na zach\u00f3d wyemigrowali g\u00f3rnicy z Karoliny P\u00f3\u0142nocnej oraz Georgii, ale te\u017c masa poszukiwaczy ze wschodnich i po\u0142udniowych stan\u00f3w, z Azji, Ameryki \u0141aci\u0144skiej, Europy i Australii – w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy do Kalifornii \u015bci\u0105gn\u0119\u0142o 300.000 osadnik\u00f3w. 200-osobowe San Franancisco w dwa lata uros\u0142o do miasta o 36-tysi\u0119cznej populacji, co na tamte czasy by\u0142o napraw\u0119 du\u017cym miastem. W ca\u0142ym stanie budowano utwardzone drogi, ko\u015bcio\u0142y, szko\u0142y, wznoszono urz\u0119dy i kopano nowe kopalnie.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Intensywny rozw\u00f3j kolei u\u0142atwi\u0142 migracj\u0119 i ju\u017c w 1850 r. Kalifornia ustanowi\u0142a konstytucj\u0119 stanow\u0105<\/strong> i przyst\u0105pi\u0142a do Unii<\/strong>. Jednak droga zmian spo\u0142eczno-gospodarczych regionu by\u0142a o wiele d\u0142u\u017csza i bardziej wyboista. Wielu poszukiwaczy-amator\u00f3w w pogoni za bogactwem przybyli wyposa\u017ceni jedynie w sita i garnki. W efekcie powstawa\u0142y wielotysi\u0119czne obozowiska, bez <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

zaplecza sanitarnego (za to z chorobami), bez str\u00f3\u017c\u00f3w prawa (za to bez medyk\u00f3w), przest\u0119pczo\u015b\u0107 ros\u0142a nie tylko mi\u0119dzy konkuruj\u0105cymi ze sob\u0105 poszukiwaczami, narasta\u0142y konflikty z rdzennymi mieszka\u0144cami, szerzy\u0142a si\u0119 ksenofobia i rasizm. Nastroje antyimigranckie <\/strong>podsyca\u0142 rz\u0105d stanowy, kt\u00f3ry przymyka\u0142 oko na przest\u0119pstwa wobec ludno\u015bci z Chin i Ameryki \u0141aci\u0144skiej, a wr\u0119cz nak\u0142ada\u0142 na imigrant\u00f3w dodatkowe podatki i pozbawia\u0142 ich praw. Wraz z rozwojem rolnictwa i hodowli (w odpowiedzi na potrzeby setek tysi\u0119cy nowych osadnik\u00f3w) nasili\u0142a si\u0119 <\/p>\n\n\n\n

\n
\n

przemoc bia\u0142ych osadnik\u00f3w wobec rdzennych Amerykan\u00f3w. Peter Hardeman Burnett, pierwszy gubernator Kalifornii, otwarcie wyrazi\u0142 pogard\u0119 dla rdzennej ludno\u015bci. Pod przyw\u00f3dztwem Burnetta stan wyp\u0142aca\u0142 nagrody bia\u0142ym osadnikom w zamian za india\u0144skie skalpy. W rezultacie uformowa\u0142y si\u0119 samozwa\u0144cze grupy g\u00f3rnik\u00f3w, osadnik\u00f3w i drwali poluj\u0105cych na rdzenn\u0105<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

ludno\u015b\u0107. Do 1890 r. Indianie zostali ca\u0142kowicie dziesi\u0105tkowani. W cieniu kilku spektakularnych \u017cy\u0142 z\u0142ota, Kaliforni\u0119 zala\u0142a fala przemocy i n\u0119dzy w\u015br\u00f3d zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci, kt\u00f3rej nie uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 z\u0142ota. Wraz z eksplozj\u0105 przemys\u0142u poszukiwacze-amatorzy zostali pozbawieni resztek nadziei na bogactwo. Gor\u0105czka wygas\u0142a w 1855 roku, zostawi\u0142a Kaliforni\u0119 z zaawansowanym zapleczem technologicznym, kilkoma milionerami, kie\u0142kuj\u0105cymi miejskimi metropoliami (San Francisco, Sacramento) oraz rozleg\u0142\u0105 bied\u0105 i skonfliktowan\u0105<\/strong> populacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Gor\u0105czka z\u0142ota nad rzek\u0105 Fraser<\/h2>\n\n\n\n

Na pierwsze z\u0142oto na terenach plemienia Shuswap <\/strong>natkni\u0119to si\u0119 rok po wyga\u015bni\u0119ciu kalifornijskiej gor\u0105czki. Przez d\u0142ugi czas bia\u0142ej mniejszo\u015bci w Kolumbii Brytyjskiej udawa\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 w tajemnicy obecno\u015b\u0107 kruszca – a\u017c do lutego 1857r. kiedy to James Douglas – \u00f3wczesny zarz\u0105dca Kampanii Zatoki Hudsona <\/strong>– wys\u0142a\u0142 pr\u00f3bk\u0119 (!) 800 uncji do mennicy w San Francisco, \u017ceby potwierdzi\u0107 autentyczno\u015b\u0107 z\u0142ota. W marcu gazety w Kalifornii, Oregonie i Waszyngtonie (czyli na ca\u0142ym zachodnim wybrze\u017cu) na pot\u0119g\u0119 drukowa\u0142y doniesienia o potwierdzonych odkryciach z\u0142ota w rzece Fraser.<\/p>\n\n\n\n

Zar\u00f3wno Ci, kt\u00f3rzy w Kalifornii zbili maj\u0105tek, jak i ci, kt\u00f3rym jeszcze nie dopisa\u0142o szcz\u0119\u015bcie ruszyli na zimn\u0105 dalek\u0105 p\u00f3\u0142noc. W rzeczywisto\u015bci – Kalifornijczycy cz\u0119sto porzucali skromne maj\u0105tki i z pustymi r\u0119koma przybywali w okolice Vancouver. Na tej gor\u0105ce z\u0142ota zdecydowanie najbardziej wzbogaci\u0142a si\u0119 Kampania Zatoki Hudsona, kt\u00f3ra nie tylko zarz\u0105dza\u0142a ca\u0142ym przemys\u0142em wydobywczym, ale ledwo nad\u0105\u017ca\u0142a z zaopatrzeniem nowych osadnik\u00f3w w \u017cywno\u015b\u0107, ubrania i sprz\u0119t do pracy. „Kalifornijskie” metody wydobycia z\u0142ota polegaj\u0105ce na przesiewaniu dna rzeki nie mog\u0142y sprawdzi\u0107 si\u0119 w g\u0142\u0119bokich i lodowatych wodach na p\u00f3\u0142nocy. W efekcie wielu poszukiwaczy po prostu zosta\u0142o na lodzie <\/strong>w odizolowanej Kolumbii Brytyjskiej – bez funduszy, bez zaplecza, daleko od wszystkiego. Z bezczynno\u015bci w odizolowanej Kolumbii Brytyjskiej rozwija\u0142 si\u0119 hazard i prostytucja. R\u00f3wnie\u017c rz\u0105d w Vancouver potraktowa\u0142 Amerykan\u00f3w co najmniej tak niego\u015bcinnie<\/strong>, jak wcze\u015bniej oni Chi\u0144skich imigrant\u00f3w i na\u0142o\u017cy\u0142 na nich op\u0142aty licencyjne (niezale\u017cnie od ilo\u015bci wydobytego z\u0142ota). Z nastaniem zimy wielu Kalifornijczyk\u00f3w by\u0142o zmuszonych wr\u00f3ci\u0107 na po\u0142udnie – co prawda woda w rzekach opad\u0142a, ale nie mieli ani sprz\u0119tu ani przygotowania, \u017ceby przeczesywa\u0107 je w poszukiwaniu z\u0142ota. W tle tysi\u0119cy „prywatnych” niepowodze\u0144 ros\u0142y napi\u0119cia mi\u0119dzy g\u00f3rnikami, a rdzennymi ludami Nlaka’pamux, kt\u00f3re ju\u017c w pierwszym roku gor\u0105czki z\u0142ota doprowadzi\u0142y do wojny w kanionie Fraser. Gubernator Douglas nie radzi\u0142 sobie z konfliktami mi\u0119dzy lokalsami a nap\u0142ywow\u0105 ludno\u015bci\u0105 amerykan\u00f3w. Kanadyjczycy mieli za ma\u0142o \u017co\u0142nierzy, by utrzyma\u0107 porz\u0105dek w regionie. Konflikty mi\u0119dzy imperiami brytyjskim i ameryka\u0144skim z gor\u0105czk\u0105 z\u0142ota nad Fraser w tle na wiele lat ukszta\u0142towa\u0142a rozumienie stosunk\u00f3w ameryka\u0144sko-brytyjskich na p\u00f3\u0142nocno-zachodniej granicy. Z\u0142oto w Kolumbii Brytyjskiej wydobywano a\u017c do 1927 roku. Przez pierwsze dziesi\u0119\u0107 lat gor\u0105czki z\u0142ota Departament Kopal\u0144 Kolumbii Brytyjskiej odnotowa\u0142 zysk w wysoko\u015bci 28 milion\u00f3w dolar\u00f3w, co przy dzisiejszej cenie by\u0142oby warte ponad 290 milion\u00f3w dolar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Gor\u0105czka z\u0142ota pod Pikes Peak<\/h2>\n\n\n\n

(P\u00f3\u017aniej znana jako Gor\u0105czka z\u0142ota w Kolorado) by\u0142a boomem poszukiwa\u0144 i wydobycia z\u0142ota w Pike’s Peak Country na zachodnim terytorium Kansas i po\u0142udniowo-zachodnim terytorium Nebraski. Szacuje si\u0119, \u017ce w poszukiwaniach z\u0142ota wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 oko\u0142o 100.000 poszukiwaczy. Pierwsze doniesienia o z\u0142ocie w regionie pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c w latach 30-tych XIX w. Francuski traper Eustace Carriere oddzieli\u0142 si\u0119 od grupy przemierzaj\u0105cej G\u00f3ry Skaliste. W\u0119drowa\u0142 samotnie przez wiele tygodni, znajduj\u0105c co jaki\u015b czas b\u0142yszcz\u0105ce niewielkie \u0142upki, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zabra\u0142 do Meksyku. Po zbadaniu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zebra\u0142 ca\u0142kiem sporo czystego z\u0142ota. Jego kolejna ekspedycja w poszukiwaniu z\u0142ota sko\u0144czy\u0142a si\u0119 fiaskiem – nie m\u00f3g\u0142 znale\u017a\u0107 miejsca, w kt\u00f3rym wcze\u015bniej trafi\u0142 na skarby. Po kilku latach Ameryka dowiedzia\u0142a si\u0119 o z\u0142ocie w okolicach Colomy i histeria wybuch\u0142a w Kalifornii, a w Kolorado zostali nieliczni, nie trac\u0105cy nadziei poszukiwacze. <\/p>\n\n\n\n

Nadzieje od\u017cy\u0142y dopiero w 1958 roku, kiedy to pochodz\u0105cy z Gruzji i \u017conaty z Indiank\u0105 z plemienia Cherokee William Greeneberry Russell dowiedzia\u0142 si\u0119 od swoich szwagr\u00f3w o samorodkach z\u0142ota w rzece South Platte. Jego ekspedycja licz\u0105ca ponad sto os\u00f3b (w\u0142\u0105czaj\u0105c Indian), prowadzi\u0142a wielotygodniowe bezowocne poszukiwania, a\u017c do lipca, kiedy to znale\u017ali z\u0142o\u017ce oko\u0142o 20 czystego z\u0142ota. Jeszcze zim\u0105 poszukiwacze masowo przyje\u017cd\u017cali do Kolorado i bez przygotowania ruszali w G\u00f3ry Skaliste w poszukiwaniu kruszcu, nie zdaj\u0105c sobie sprawy, \u017ce zamarzni\u0119ta gleba i mr\u00f3z uniemo\u017cliwi\u0105 wydobycie a\u017c do wiosny. W ci\u0105gu dw\u00f3ch lat na dzikich terenach uros\u0142y trzy du\u017ce miasta – Denver, Golden City i Boulder City. W Kolorado wydobyto 150.000 uncji z\u0142ota w 1861r. i 225.000 uncji rok p\u00f3\u017aniej. Szacuje si\u0119, \u017ce w ci\u0105gu ca\u0142ej gor\u0105czki Pikes Peak wydobyto 1.250.000 uncji z\u0142ota (35 ton).<\/p>\n\n\n\n

Gor\u0105czka z\u0142ota nad rzek\u0105 Klondike<\/h2>\n\n\n\n

Klondike to ostatnia wielka przygoda XIX- wiecznych gor\u0105czek z\u0142ota. W 1896 trwa\u0142 boom w okolicach rzeki Fraser – zostali najwytrwalsi profesjonalni poszukiwacze ze wspieranym przez Kampani\u0119 zapleczem. W sierpniu tego roku Jim Skookum – pochodz\u0105cy z ludu Tagish Khw\u00e1an rdzenny mieszkaniec Kanady –<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

znalaz\u0142 samorodek z\u0142ota w rzece Klondike. Przez wiele tygodni w raz z rodzin\u0105 przesiewali cal po calu dno rzeki i ziemi\u0119 w pobli\u017cu Bonanza Creek<\/strong>. Gdy z\u0142ota by\u0142o coraz mniej, zapakowali worki na konie i ruszyli na po\u0142udnie do Seattle. Mieli ze sob\u0105 prawdziwy maj\u0105tek – nie by\u0142o zatem sensu d\u0142u\u017cej ukrywa\u0107 znaleziska, tym bardziej, \u017ce wzbudzili niema\u0142\u0105 sensacj\u0119 w Waszyngtonie.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Oficjalnie zg\u0142osili, \u017ce z\u0142oto odkry\u0142 m\u0105\u017c siostry Jima – George Carmack. Obawiali si\u0119, \u017ce w\u0142adze Kanady na mocy prawa odbior\u0105 z\u0142oto znalezione przez rdzennego mieszka\u0144ca tamtych teren\u00f3w. Dla bezpiecze\u0144stwa rodzina zezna\u0142a, \u017ce z\u0142oto nale\u017cy do „bia\u0142ego szwagra”. Innych poszukiwaczy nie interesowa\u0142o, kto jako pierwszy odkry\u0142 z\u0142oto nad Klondike. Nie przejmowali si\u0119 te\u017c pora\u017ckami rodak\u00f3w kilkana\u015bcie lat wcze\u015bniej nad Fraser. Seattle szybko sta\u0142o si\u0119 przystankiem dla tysi\u0119cy Amerykan\u00f3w zmierzaj\u0105cych jeszcze dalej na p\u00f3\u0142noc. Rok p\u00f3\u017aniej w Dawson City, miasteczku po\u0142o\u017conym nieopodal Bonanza Creek by\u0142o zarejestrowanych 30 tysi\u0119cy g\u00f3rnik\u00f3w. W gor\u0105czce z\u0142ota trwaj\u0105cej jedena\u015bcie lat wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 100.000 poszukiwaczy, z czego jedynie cztery tysi\u0105ce dorobi\u0142y si\u0119 maj\u0105tku. Tylko niewielki odsetek przybyszy mia\u0142 tyle szcz\u0119\u015bcia, \u017ce znale\u017ali ma\u0142\u0105 ilo\u015b\u0107 z\u0142ota, kt\u00f3ra pozwoli\u0142a im wr\u00f3ci\u0107 do domu. \u015aladem wcze\u015bniejszych historii – wi\u0119kszo\u015b\u0107 poszukiwaczy znalaz\u0142a zamiast z\u0142ota g\u0142\u00f3d, bankructwo, przemoc, rozczarowanie, a w najgorszych wypadkach – \u015bmier\u0107 w mro\u017anych g\u00f3rach Kanady. W Klondike wydobyto z\u0142oto o warto\u015bci miliarda dzisiejszych dolar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jest rok 1847. Szwajcarski imigrant John August Sutter jak jeden z wielu pr\u00f3buje zapracowa\u0107 na lepsze \u017cycie w Nowym \u015awiecie. Ma farm\u0119 byd\u0142a w okolicy dzisiejszego San Francisco – kilka tysi\u0119cy sztuk byd\u0142a, kt\u00f3re kupi\u0142 na kredyt i setki pracownik\u00f3w. Interesy id\u0105 dobrze, wi\u0119c postanawia wybudowa\u0107 tartak wyposa\u017cony w ko\u0142o wodne. Wysy\u0142a swojego pracownika Jamesa Marshalla z dwudziestoma pomocnikami nad rzek\u0119 American nieopodal Colomy. Budowa trwa kilka miesi\u0119cy. W styczniu ’48 James zupe\u0142nie przypadkiem zauwa\u017ca w potoku ma\u0142y \u015bwiec\u0105cy samorodek z\u0142ota. Ten dzie\u0144 jest pocz\u0105tkiem wielkiej XIX- wiecznej Kalifornijskiej gor\u0105czki z\u0142ota. Za chwil\u0119 w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej wybuchn\u0105 kolejne trzy: nad rzek\u0105 Fraser w Kolumbii Brytyjskiej, pod Pikes Peak w Kolorado i nad Klondike na styku Alaski i Kanady. Szacuje si\u0119, \u017ce do 2021 roku wydobyto oko\u0142o 201.296 ton z\u0142ota. A\u017c dwie trzecie wydobyto przed 1950 rokiem. Badania wskazuj\u0105, \u017ce w ziemi ukryte jest jeszcze oko\u0142o 53000 ton z\u0142ota, kt\u00f3re czeka na wydobycie. Ka\u017cda historyczna gor\u0105czka z\u0142ota zmieni\u0142a bezpowrotnie krajobraz regionu, populacj\u0119, gospodark\u0119 w skali kraju, ale przede wszystkim ludzi. Perspektywa szybkiego i realnego bogactwa wywo\u0142ywa\u0142a histeri\u0119 i pobudza\u0142a marzenia. W rzeczywisto\u015bci jednak zbiera\u0142a krwawe \u017cniwo, wzbogaci\u0142o si\u0119 niewielu, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 poszukiwaczy z\u0142ota \u017cy\u0142a w n\u0119dzy. W drugiej po\u0142owie XIX wieku w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej wybuch\u0142y cztery wielkie gor\u0105czki z\u0142ota i trwa\u0142y od kilku do kilkunastu lat. To bardzo kr\u00f3tko, bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z gwa\u0142townym nap\u0142ywem kilkuset tysi\u0119cy poszukiwaczy, handlarzy i producent\u00f3w sprz\u0119tu wydobywczego. Mimo gwa\u0142townego rozwoju gospodarczego, \u017cycie przeci\u0119tnego poszukiwacza z\u0142ota to przede wszystkim skrajnie ci\u0119\u017ckie warunki, praca w pocie czo\u0142a, choroby i przest\u0119pczo\u015b\u0107, brak mieszka\u0144, brak zaplecza sanitarnego w obozowiskach poszukiwaczy, gdzie cz\u0119sto te\u017c obowi\u0105zywa\u0142o prawo pi\u0119\u015bci. Z jednej strony wok\u00f3\u0142 z\u0142\u00f3\u017c z\u0142ota w b\u0142yskawicznym tempie rozwija\u0142o si\u0119 rolnictwo i hodowla byd\u0142a – nowi osadnicy byli g\u0142odni nie tylko bogactwa, musieli co\u015b je\u015b\u0107 na co dzie\u0144. Z drugiej strony biali osadnicy chcieli jak najszybciej pozby\u0107 si\u0119 rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w z zasiedlonych teren\u00f3w, kt\u00f3rzy po prostu „przeszkadzali” w wydobyciu z\u0142ota, broni\u0105c dost\u0119pu do swoich ziem. Wzrasta\u0142a przemoc, popierana cz\u0119sto przez rz\u0105dz\u0105cych – pierwszy gubernator Kalifornii Hardeman Burnett otwarcie wyra\u017ca\u0142 pogard\u0119 dla rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w stany do tego stopnia, \u017ce Kalifornia wyp\u0142aca\u0142a bia\u0142ym obywatelom nagrody za skalpy Indian. Pierwsze z\u0142oto w Ameryce Odkrycie Marshalla odbi\u0142o si\u0119 g\u0142o\u015bnym echem jak Ameryka d\u0142uga i szeroka i zmieni\u0142o oblicze Kalifornii, jednak nie on pierwszy znalaz\u0142 z\u0142oto na Ameryka\u0144skiej ziemi. Nieco mniej spektakularne gor\u0105czki z\u0142ota mia\u0142y miejsce wcze\u015bniej w Karolinie P\u00f3\u0142nocnej oraz w Georgii. W 1799 r. dwunastoletni Conrad Reed znalaz\u0142 ponad 7-kilogramowy (!) kawa\u0142 (!) z\u0142ota. Ch\u0142opiec pokaza\u0142 ojcu znalezisko, kt\u00f3re nast\u0119pnie przez kilka lat s\u0142u\u017cy\u0142o nie\u015bwiadomym domownikom (rodzinie niemieckich imigrant\u00f3w) jako odbojnik do drzwi, dop\u00f3ki zupe\u0142nie przypadkiem nie odkupi\u0142 go znajomy jubiler. Wie\u015b\u0107 o pochodzeniu z\u0142ota szybko rozesz\u0142a si\u0119 po okolicy i do Karoliny P\u00f3\u0142nocnej zacz\u0119li \u015bci\u0105ga\u0107 poszukiwacze – najpierw amatorzy przeszukuj\u0105cy strumienie, p\u00f3\u017aniej wydobycie rozwin\u0119\u0142o si\u0119 w profesjonaln\u0105 kopalni\u0119, co doprowadzi\u0142o do uruchomienia mennicy w 1835r., kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a a\u017c do wojny secesyjnej. Spowodowany gor\u0105czka z\u0142ota intensywny nap\u0142yw osadnik\u00f3w do Georgii zacz\u0105\u0142 si\u0119 w 1829 r. w pobli\u017cu Dahlonegi. Szybko dosz\u0142o do napi\u0119\u0107 z lokalnymi plemionami Cherokee, kt\u00f3re to nasila\u0142y si\u0119 w miar\u0119 wydobycia z\u0142ota, a w ostateczno\u015bci doprowadzi\u0142y do przymusowego usuni\u0119cia rdzennych obszaru poszukiwa\u0144. Jak okrutne by\u0142o to wysiedlenie mo\u017cemy si\u0119 tylko domy\u015bla\u0107, jednak by\u0142e india\u0144skie tereny nazywane s\u0105 dzi\u015b „Szlakiem \u0142ez”. W Dahlonega r\u00f3wnie\u017c powsta\u0142a mennica, kt\u00f3ra chwil\u0119 po tej w Karolinie P\u00f3\u0142nocnej – r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142a zamkni\u0119ta wraz z wybuchem wojny. Kalifornijska gor\u0105czka z\u0142ota Przed wybuchem s\u0142ynnej gor\u0105czki, Kalifornia nawet nie by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 Stan\u00f3w Zjedoczonych. Po tym jak odkrycie z\u0142ota w okolicy Colomy sta\u0142o si\u0119 g\u0142o\u015bne, na zach\u00f3d wyemigrowali g\u00f3rnicy z Karoliny P\u00f3\u0142nocnej oraz Georgii, ale te\u017c masa poszukiwaczy ze wschodnich i po\u0142udniowych stan\u00f3w, z Azji, Ameryki \u0141aci\u0144skiej, Europy i Australii – w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy do Kalifornii \u015bci\u0105gn\u0119\u0142o 300.000 osadnik\u00f3w. 200-osobowe San Franancisco w dwa lata uros\u0142o do miasta o 36-tysi\u0119cznej populacji, co na tamte czasy by\u0142o napraw\u0119 du\u017cym miastem. W ca\u0142ym stanie budowano utwardzone drogi, ko\u015bcio\u0142y, szko\u0142y, wznoszono urz\u0119dy i kopano nowe kopalnie. Intensywny rozw\u00f3j kolei u\u0142atwi\u0142 migracj\u0119 i ju\u017c w 1850 r. Kalifornia ustanowi\u0142a konstytucj\u0119 stanow\u0105 i przyst\u0105pi\u0142a do Unii. Jednak droga zmian spo\u0142eczno-gospodarczych regionu by\u0142a o wiele d\u0142u\u017csza i bardziej wyboista. Wielu poszukiwaczy-amator\u00f3w w pogoni za bogactwem przybyli wyposa\u017ceni jedynie w sita i garnki. W efekcie powstawa\u0142y wielotysi\u0119czne obozowiska, bez zaplecza sanitarnego (za to z chorobami), bez str\u00f3\u017c\u00f3w prawa (za to bez medyk\u00f3w), przest\u0119pczo\u015b\u0107 ros\u0142a nie tylko mi\u0119dzy konkuruj\u0105cymi ze sob\u0105 poszukiwaczami, narasta\u0142y konflikty z rdzennymi mieszka\u0144cami, szerzy\u0142a si\u0119 ksenofobia i rasizm. Nastroje antyimigranckie podsyca\u0142 rz\u0105d stanowy, kt\u00f3ry przymyka\u0142 oko na przest\u0119pstwa wobec ludno\u015bci z Chin i Ameryki \u0141aci\u0144skiej, a wr\u0119cz nak\u0142ada\u0142 na imigrant\u00f3w dodatkowe podatki i pozbawia\u0142 ich praw. Wraz z rozwojem rolnictwa i hodowli (w odpowiedzi na potrzeby setek tysi\u0119cy nowych osadnik\u00f3w) nasili\u0142a si\u0119 przemoc bia\u0142ych osadnik\u00f3w wobec rdzennych Amerykan\u00f3w. Peter Hardeman Burnett, pierwszy gubernator Kalifornii, otwarcie wyrazi\u0142 pogard\u0119 dla rdzennej ludno\u015bci. Pod przyw\u00f3dztwem Burnetta stan wyp\u0142aca\u0142 nagrody bia\u0142ym osadnikom w zamian za india\u0144skie skalpy. W rezultacie uformowa\u0142y si\u0119 samozwa\u0144cze grupy g\u00f3rnik\u00f3w, osadnik\u00f3w i drwali poluj\u0105cych na rdzenn\u0105 ludno\u015b\u0107. Do 1890 r. Indianie zostali ca\u0142kowicie dziesi\u0105tkowani. W cieniu kilku spektakularnych \u017cy\u0142 z\u0142ota, Kaliforni\u0119 zala\u0142a fala przemocy i n\u0119dzy w\u015br\u00f3d zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci, kt\u00f3rej nie uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 z\u0142ota. Wraz z eksplozj\u0105 przemys\u0142u poszukiwacze-amatorzy zostali pozbawieni resztek nadziei na bogactwo. Gor\u0105czka wygas\u0142a w 1855 roku, zostawi\u0142a Kaliforni\u0119 z zaawansowanym zapleczem technologicznym, kilkoma milionerami, kie\u0142kuj\u0105cymi miejskimi metropoliami (San Francisco, Sacramento) oraz rozleg\u0142\u0105 bied\u0105 i skonfliktowan\u0105 populacj\u0105. Gor\u0105czka z\u0142ota nad rzek\u0105 Fraser Na pierwsze z\u0142oto na terenach plemienia Shuswap natkni\u0119to si\u0119 rok po wyga\u015bni\u0119ciu kalifornijskiej gor\u0105czki. Przez d\u0142ugi czas bia\u0142ej mniejszo\u015bci w Kolumbii Brytyjskiej udawa\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 w tajemnicy obecno\u015b\u0107 kruszca – a\u017c do lutego 1857r. kiedy to James Douglas – \u00f3wczesny zarz\u0105dca Kampanii Zatoki Hudsona – wys\u0142a\u0142 pr\u00f3bk\u0119 (!) 800 uncji do mennicy w San Francisco, \u017ceby potwierdzi\u0107 autentyczno\u015b\u0107 z\u0142ota. W marcu gazety w Kalifornii, Oregonie i Waszyngtonie (czyli na ca\u0142ym zachodnim wybrze\u017cu) na pot\u0119g\u0119 drukowa\u0142y doniesienia o potwierdzonych odkryciach z\u0142ota w rzece Fraser. Zar\u00f3wno Ci, kt\u00f3rzy w Kalifornii zbili maj\u0105tek, jak i ci, kt\u00f3rym jeszcze nie dopisa\u0142o szcz\u0119\u015bcie ruszyli na zimn\u0105 dalek\u0105 p\u00f3\u0142noc. W rzeczywisto\u015bci – Kalifornijczycy cz\u0119sto porzucali skromne maj\u0105tki i z pustymi r\u0119koma przybywali w okolice Vancouver. Na tej gor\u0105ce z\u0142ota zdecydowanie najbardziej wzbogaci\u0142a si\u0119 Kampania Zatoki Hudsona, kt\u00f3ra nie tylko zarz\u0105dza\u0142a ca\u0142ym przemys\u0142em wydobywczym, ale ledwo nad\u0105\u017ca\u0142a z zaopatrzeniem nowych osadnik\u00f3w w \u017cywno\u015b\u0107, ubrania i sprz\u0119t do pracy. „Kalifornijskie” metody wydobycia z\u0142ota polegaj\u0105ce na przesiewaniu dna rzeki nie mog\u0142y sprawdzi\u0107 si\u0119 w g\u0142\u0119bokich i lodowatych wodach na p\u00f3\u0142nocy. W efekcie wielu poszukiwaczy po prostu zosta\u0142o na lodzie w odizolowanej Kolumbii Brytyjskiej – bez funduszy, bez zaplecza, daleko od wszystkiego. Z bezczynno\u015bci w odizolowanej Kolumbii Brytyjskiej rozwija\u0142 si\u0119 hazard i prostytucja. R\u00f3wnie\u017c rz\u0105d w Vancouver potraktowa\u0142 Amerykan\u00f3w co najmniej tak niego\u015bcinnie, jak wcze\u015bniej oni Chi\u0144skich imigrant\u00f3w i na\u0142o\u017cy\u0142 na nich op\u0142aty licencyjne (niezale\u017cnie od ilo\u015bci wydobytego z\u0142ota). Z nastaniem zimy wielu Kalifornijczyk\u00f3w by\u0142o zmuszonych wr\u00f3ci\u0107 na po\u0142udnie – co prawda woda w rzekach opad\u0142a, ale nie mieli ani sprz\u0119tu ani przygotowania, \u017ceby przeczesywa\u0107 je w poszukiwaniu z\u0142ota. W tle tysi\u0119cy „prywatnych” niepowodze\u0144 ros\u0142y napi\u0119cia mi\u0119dzy g\u00f3rnikami, a rdzennymi ludami Nlaka’pamux, kt\u00f3re ju\u017c w pierwszym roku gor\u0105czki z\u0142ota doprowadzi\u0142y do wojny w kanionie Fraser. Gubernator Douglas nie radzi\u0142 sobie z konfliktami mi\u0119dzy lokalsami a nap\u0142ywow\u0105 ludno\u015bci\u0105 amerykan\u00f3w. Kanadyjczycy mieli za ma\u0142o \u017co\u0142nierzy, by utrzyma\u0107 porz\u0105dek w regionie. Konflikty mi\u0119dzy imperiami brytyjskim i ameryka\u0144skim z gor\u0105czk\u0105 z\u0142ota nad Fraser w tle na wiele lat ukszta\u0142towa\u0142a rozumienie stosunk\u00f3w ameryka\u0144sko-brytyjskich na p\u00f3\u0142nocno-zachodniej granicy. Z\u0142oto w Kolumbii Brytyjskiej wydobywano a\u017c do 1927 roku. Przez pierwsze dziesi\u0119\u0107 lat gor\u0105czki z\u0142ota Departament Kopal\u0144 Kolumbii Brytyjskiej odnotowa\u0142 zysk w wysoko\u015bci 28 milion\u00f3w dolar\u00f3w, co przy dzisiejszej cenie by\u0142oby warte ponad 290 milion\u00f3w dolar\u00f3w. Gor\u0105czka z\u0142ota pod Pikes Peak (P\u00f3\u017aniej znana jako Gor\u0105czka z\u0142ota w Kolorado) by\u0142a boomem poszukiwa\u0144 i wydobycia z\u0142ota w Pike’s Peak Country na zachodnim terytorium Kansas i po\u0142udniowo-zachodnim terytorium Nebraski. Szacuje si\u0119, \u017ce w poszukiwaniach z\u0142ota wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 oko\u0142o 100.000 poszukiwaczy. Pierwsze doniesienia o z\u0142ocie w regionie pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c w latach 30-tych XIX w. Francuski traper Eustace Carriere oddzieli\u0142 si\u0119 od grupy przemierzaj\u0105cej G\u00f3ry Skaliste. W\u0119drowa\u0142 samotnie przez wiele tygodni, znajduj\u0105c co jaki\u015b czas b\u0142yszcz\u0105ce niewielkie \u0142upki, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zabra\u0142 do Meksyku. Po zbadaniu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zebra\u0142 ca\u0142kiem sporo czystego z\u0142ota. Jego kolejna ekspedycja w poszukiwaniu z\u0142ota sko\u0144czy\u0142a si\u0119 fiaskiem – nie m\u00f3g\u0142 znale\u017a\u0107 miejsca, w kt\u00f3rym wcze\u015bniej trafi\u0142 na skarby. Po kilku latach Ameryka dowiedzia\u0142a si\u0119 o z\u0142ocie w okolicach Colomy i histeria wybuch\u0142a w Kalifornii, a w Kolorado zostali nieliczni, nie trac\u0105cy nadziei poszukiwacze. Nadzieje od\u017cy\u0142y dopiero w 1958 roku, kiedy to pochodz\u0105cy z Gruzji i \u017conaty z Indiank\u0105 z plemienia Cherokee William Greeneberry Russell dowiedzia\u0142 si\u0119 od swoich szwagr\u00f3w o samorodkach z\u0142ota w rzece South Platte. Jego ekspedycja licz\u0105ca ponad sto os\u00f3b (w\u0142\u0105czaj\u0105c Indian), prowadzi\u0142a wielotygodniowe bezowocne poszukiwania, a\u017c do lipca, kiedy to znale\u017ali z\u0142o\u017ce oko\u0142o 20 czystego z\u0142ota. Jeszcze zim\u0105 poszukiwacze masowo przyje\u017cd\u017cali do Kolorado i bez przygotowania ruszali w G\u00f3ry Skaliste w poszukiwaniu kruszcu, nie zdaj\u0105c sobie sprawy, \u017ce zamarzni\u0119ta gleba i mr\u00f3z uniemo\u017cliwi\u0105 wydobycie a\u017c do wiosny. W ci\u0105gu dw\u00f3ch lat na dzikich terenach uros\u0142y trzy du\u017ce miasta – Denver, Golden City i Boulder City. W Kolorado wydobyto 150.000 uncji z\u0142ota w 1861r. i 225.000 uncji rok p\u00f3\u017aniej. Szacuje si\u0119, \u017ce w ci\u0105gu ca\u0142ej gor\u0105czki Pikes Peak wydobyto 1.250.000 uncji z\u0142ota (35 ton). Gor\u0105czka z\u0142ota nad rzek\u0105 Klondike Klondike to ostatnia wielka przygoda XIX- wiecznych gor\u0105czek z\u0142ota. W 1896 trwa\u0142 boom w okolicach rzeki Fraser – zostali najwytrwalsi profesjonalni poszukiwacze ze wspieranym przez Kampani\u0119 zapleczem. W sierpniu tego roku Jim Skookum – pochodz\u0105cy z ludu Tagish Khw\u00e1an rdzenny mieszkaniec Kanady – znalaz\u0142 samorodek z\u0142ota w rzece Klondike. Przez wiele tygodni w raz z rodzin\u0105 przesiewali cal po calu dno rzeki i ziemi\u0119 w pobli\u017cu Bonanza Creek. Gdy z\u0142ota by\u0142o coraz mniej, zapakowali worki na konie i ruszyli na po\u0142udnie do Seattle. Mieli ze sob\u0105 prawdziwy maj\u0105tek – nie by\u0142o zatem sensu d\u0142u\u017cej ukrywa\u0107 znaleziska, tym bardziej, \u017ce wzbudzili niema\u0142\u0105 sensacj\u0119 w Waszyngtonie. Oficjalnie zg\u0142osili, \u017ce z\u0142oto odkry\u0142 m\u0105\u017c siostry Jima – George Carmack. Obawiali si\u0119, \u017ce w\u0142adze Kanady na mocy prawa odbior\u0105 z\u0142oto znalezione przez rdzennego mieszka\u0144ca tamtych teren\u00f3w. Dla bezpiecze\u0144stwa rodzina zezna\u0142a, \u017ce z\u0142oto nale\u017cy do „bia\u0142ego szwagra”. Innych poszukiwaczy nie interesowa\u0142o, kto jako pierwszy odkry\u0142 z\u0142oto nad Klondike. Nie przejmowali si\u0119 te\u017c pora\u017ckami rodak\u00f3w kilkana\u015bcie lat wcze\u015bniej nad Fraser. Seattle szybko sta\u0142o si\u0119 przystankiem dla tysi\u0119cy Amerykan\u00f3w zmierzaj\u0105cych jeszcze dalej na p\u00f3\u0142noc. Rok p\u00f3\u017aniej w Dawson City, miasteczku po\u0142o\u017conym nieopodal Bonanza Creek by\u0142o zarejestrowanych 30 tysi\u0119cy g\u00f3rnik\u00f3w. W gor\u0105czce z\u0142ota trwaj\u0105cej jedena\u015bcie lat wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 100.000 poszukiwaczy, z czego jedynie cztery tysi\u0105ce dorobi\u0142y si\u0119 maj\u0105tku. Tylko niewielki odsetek przybyszy mia\u0142 tyle szcz\u0119\u015bcia, \u017ce znale\u017ali ma\u0142\u0105 ilo\u015b\u0107 z\u0142ota, kt\u00f3ra pozwoli\u0142a im wr\u00f3ci\u0107 do domu. \u015aladem wcze\u015bniejszych historii – wi\u0119kszo\u015b\u0107 poszukiwaczy znalaz\u0142a zamiast z\u0142ota g\u0142\u00f3d, bankructwo, przemoc, rozczarowanie, a w najgorszych wypadkach – \u015bmier\u0107 w mro\u017anych g\u00f3rach Kanady. W Klondike wydobyto z\u0142oto o warto\u015bci miliarda dzisiejszych dolar\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3076,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[16],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2094"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2094"}],"version-history":[{"count":64,"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3052,"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2094\/revisions\/3052"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3076"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdzieswusa.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}